Jo sepse arti ka vdekur, por sepse bota nuk e sheh me artistin ne te njejten menyre. Inteligjenca artificiale po transformon tregun, punen, krijimtarine dhe, ne nje fare menyre, vete kuptimin e asaj qe quajme art.

Per shekuj me radhe, arti ka pasur nje problem te bukur:ishte i veshtire per tu prodhuar. Per te bere nje pikture duhej nje piktor. Per te kompozuar nje veper duhej nje muzikant. Per te shkruar nje liber duhej nje shkrimtar. Aftesia ishte e kufizuar, koha ishte e kufizuar dhe njerezit qe i zoteronin keto aftesi ishin relativisht te paket.

Kjo mungese krijonte vlere. Nje piktor duhej te kalonte vite duke mesuar te kontrollonte doren, ngjyrat, driten dhe formen. Nje kompozitor duhej te mesonte muziken. Nje shkrimtar duhej te ulej dhe te shkruante. Vlera e tyre lidhej edhe me aftesine teknike per te krijuar dicka qe shumica e njerezve nuk mund ta krijonin.

Sot, nje pjese e kesaj aftesie mund te kerkohet me nje fjali. Mund te pershkruash nje tablo dhe brenda pak sekondash te shfaqet nje imazh. Mund te pershkruash nje kenge dhe te degjosh nje kompozim. Mund te japesh nje ide per nje histori dhe te marresh faqe te tera teksti. Teknologjia nuk po zevendeson thjesht disa mjete te artistit. Po prek vete barrierat qe dikur e ndanin artistin nga publiku. Dhe kjo ndryshon gjithcka.

Pasoja me e madhe nuk do te jete thjesht se AI mund te krijoje art. Pasoja me e madhe do te jete ajo qe do ti ndodhe tregut kur krijimi te mos jete me nje proces i rralle.

Nje klient qe dikur duhej te paguante nje ilustrator per te krijuar nje imazh mund te provoje fillimisht ta krijoje vete me AI. Nje kompani qe dikur punesonte nje ekip per prodhim vizual mund te kete ne dispozicion mjete qe reduktojne nje pjese te madhe te punes. Nje muzikant mund te eksperimentoje me dhjetera variante ne nje dite. Nje autor mund te krijoje skica, struktura dhe versione te ndryshme te nje teksti ne kohe qe dikur do ti duhej vetem per nje draft.

Kjo nuk do te thote se artistet zhduken. Do te thote se tregu fillon te paguaje per gjera te tjera. Aftesia teknike mund te mos jete me e mjaftueshme. Nje piktor nuk ka me te njejten vlere vetem sepse di te pikturoje bukur. Nje kompozitor nuk ka me te njejten vlere vetem sepse mund te krijoje nje melodi. Nje shkrimtar nuk mund te pretendoje me se aftesia per te prodhuar tekst eshte ne vetvete nje avantazh i rralle. Sepse tashme mund ta beje edhe makina.

Kur oferta behet pothuajse e pafundme, ndryshon edhe kuptimi i vleres. Mund te kemi miliona imazhe, miliona kenge dhe miliona tekste. Por nese gjithcka mund te prodhohet, atehere vete prodhimi fillon te humbase rendesine. Ajo qe behet e rralle eshte zgjedhja. Ideja. Shija. Identiteti. Arsyeja pse dikush vendosi te krijoje dicka dhe jo dicka tjeter. Kjo mund ta ndryshoje komplet tregun artistik.

Per nje kohe te gjate, artisti shiste kryesisht aftesine per te realizuar nje ide. Ne te ardhmen, mund te shese gjithnje e me shume aftesine per te pasur nje ide qe ia vlen te realizohet. Dhe kjo eshte nje diference e madhe.

AI mund te krijoje nje mijera versione te nje fotografie, por nuk do te thote se nje mijera prej tyre do te kene vlere. Mund te prodhoje qindra melodi, por kjo nuk do te thote se dikush do te lidhet emocionalisht me to. Mund te shkruaje libra, por prodhimi i fjaleve nuk garanton qe dikush do te kete nevoje ti lexoje. Keshtu artisti mund te humbase nje pjese te monopolit mbi prodhimin, por te fitoje nje rendesi te re si autor.

Nje pikture mund te mos blihet vetem sepse eshte e bukur. Mund te blihet sepse pas saj ekziston nje artist, nje histori, nje menyre e vecante te parit te botes. Nje album mund te mos degjohet vetem per tingullin e tij, por per zerin dhe identitetin e personit qe e krijoi. Nje liber mund te kerkohet jo sepse askush tjeter nuk mund te shkruaje nje tekst te ngjashem, por sepse ky autor ka dicka te tijen per te thene. Pra, paradoksi i AI mund te jete se duke e bere krijimin me te lehte, mund ta beje autorin me te rendesishem.

Por ekziston edhe nje problem akoma me i madh. Nuk e di me gjithmone cfare eshte reale dhe cfare nuk eshte. Nje fotografi mund te mos jete fotografi. Nje ze mund te mos i perkase personit qe mendon se po degjon. Nje pikture mund te mos jete pikturuar nga dora e askujt. Nje tekst mund te mos jete shkruar nga nje njeri. Dhe sa me shume permiresohet AI, aq me e veshtire behet kjo ndarje.

Ne nje treg te mbushur me krijime artificiale, origjina e vepres mund te behet pjese e vete vleres se saj. Kush e krijoi? Si u krijua? Sa prej saj eshte njerezore? A ekziston nje histori reale pas saj? Besimi mund te behet nje produkt. Dhe kjo mund te krijoje nje ndarje te re ne boten e artit. Ne njeren ane do te kemi artin masiv:te shpejte, te lire, te personalizueshem dhe pothuajse te pafundem. Ne anen tjeter mund te kemi artin e autorit:me te rralle, me te ngadalshem dhe me te lidhur me identitetin e nje njeriu.

Ndoshta galeria e se ardhmes nuk do te shese vetem nje veper. Do te shese edhe provenancen e saj. Procesin. Historine. Autorin. Vertetesine. Sepse kur mund te kopjosh pothuajse gjithcka, origjinali merr nje kuptim tjeter.

Por ketu vjen edhe nje nga pasojat me interesante. Ndoshta arti nuk do te zhduket. Ndoshta do te fshihet. Sepse ne nje bote ku gjithcka mund te prodhohet, arti i vertete mund te ngjaje me nje thesar te fshehur nen nje mal me kopje, eksperimente, dhe prodhim te pafundem.

Problemi i se ardhmes nuk do te jete me:"Ku ta gjejme artin?" Do te jete:"Si ta dallojme?"

Platformat do te jene te mbushura me krijime. Algoritmet do te prodhojne me shpejt nga sa mund te shohim. Njerezit do te bombardohen me imazhe, muzike, video dhe histori. Ne vend te mungeses se artit, do te kemi teprice arti. Dhe ne nje oqean te tille, nje veper e mire mund te humbase fare lehte. Por dikush do te vazhdoje te kerkoje. Dikush do te kete durimin te degjoje nje album te panjohur, te hape nje liber te vogel, te hyje ne nje galeri te humbur, te zbuloje nje artist qe nuk ka miliona ndjekes. Dhe kur ta gjeje, vlera e atij arti mund te jete pikerisht fakti se nuk ishte krijuar per te fituar algoritmin.

Mund te kete ardhur fundi i kohes kur artisti vlente vetem sepse dinte te prodhonte. Mund te kete ardhur fundi i epokes kur aftesia teknike ishte e mjaftueshme per ta quajtur dike artist. Por kjo nuk do te thote se ka ardhur fundi i artit. Perkundrazi, ndoshta arti sapo ka filluar te ndahet nga zhurma.

Do te kete me shume krijime se kurre me pare, por jo te gjitha do te jene art. Do te kete me shume autore, por jo te gjithe do te kene dicka per te thene. Do te kete me shume muzike, por jo me shume kenge qe do te mbeten ne kujtese. Dhe ndoshta, per here te pare pas shume kohesh, arti do te kthehet aty ku ka qene gjithmone:tek kerkimi.

Nje thesar nuk humbet vleren sepse ekzistojne miliona gure. Ai thjesht behet me i veshtire per tu gjetur. Dhe ata qe e duan vertet artin, do ta kerkojne. Do ta kerkojne. Dhe do ta gjejne.